ધ ગોડફાદર: સિનેમાના ઇતિહાસનું એક અજર-અમર મહાકાવ્ય

૧૯૭૨માં જ્યારે ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ ‘ધ ગોડફાદર’ રજૂ કરી, ત્યારે તે માત્ર એક ફિલ્મ નહોતી, પણ સિનેમા જગતમાં આવેલી એક સુનામી હતી. “હું તને એવી ઑફર આપીશ જે તું નકારી નહિ શકે!” જેવા આઇકોનિક સંવાદો આજે પણ પ્રેક્ષકોના કાનમાં ગુંજે છે. આ ફિલ્મ માત્ર ગુનાખોરીની દુનિયાની વાત નથી, પરંતુ પરિવાર, સત્તા અને નૈતિકતાના સંઘર્ષની એક ‘શેક્સપિયરન ટ્રેજેડી’ છે.

વિવાદ અને ટીકા: માફિયાઓનું ગ્લેમરાઈઝેશન?

આ ફિલ્મ જેટલી લોકપ્રિય થઈ, તેટલી જ તે વિવાદોમાં પણ રહી. વિવેચકોનું માનવું હતું કે ફિલ્મે ગુનેગારોને અત્યંત આકર્ષક અને સંવેદનશીલ રીતે રજૂ કર્યા છે.

• સહાનુભૂતિનું સર્જન: ફિલ્મે અજાણતા જ દર્શકોમાં ક્રિમિનલ્સ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ જગાડી.
• સ્ટીરિયોટાઈપ્સ: ઇટાલિયન-અમેરિકનો વિશેના સામાજિક પૂર્વગ્રહોને આ ફિલ્મે વધુ મજબૂત કર્યા હોવાના આક્ષેપો થયા.
• ક્લાસિક સ્ટેટસ: ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિન્સેન્ટ કેનબીએ આ ફિલ્મને ‘ફિલ્મમેકિંગની સ્કૂલ’ ગણાવી તેની ભવ્યતાની પ્રશંસા કરી હતી.

દિગ્દર્શન ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલા દ્વારા નિર્દેશિત ધ ગોડફાદર (1972), ની નિર્માણ પ્રક્રિયા ફિલ્મના ઇતિહાસમાં ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે, માત્ર ફિલ્મનાં નિર્માણ દરમિયાન જ નહિ, પ્રોડકશન , પોસ્ટ પ્રોડકશન અને રિલીઝ બાદ પણ ફિલ્મના દરેક પાસા નો પોતાનો એક ફિલ્મના નિર્માણ માં ક્રિએટીવ હોય કે ટેકનીકલ દરેક પાસામાં ઝીલવા પડેલા પડકારો, થયેલ ટીકા ટિપ્પણો અને અનેક સર્જનાત્મક નિર્ણયો ને લીધે ફિલ્મના કલાકારો અને ટીમના મેમ્બર્સ નાં જીવન પર પણ દીર્ઘકાળ પ્રભાવ રહ્યો હતો.

પડદા પાછળનો સંઘર્ષ: કોપોલા વિરુદ્ધ પેરામાઉન્ટ

ફિલ્મનું નિર્માણ કોઈ યુદ્ધથી ઓછું નહોતું. નિર્દેશક કોપોલાએ ડગલે ને પગલે પેરામાઉન્ટ સ્ટુડિયો સાથે લડવું પડ્યું હતું.

1. સમયગાળો: સ્ટુડિયો ફિલ્મને આધુનિક રંગરૂપ આપવા માંગતો હતો, જ્યારે કોપોલા ૧૯૪૦ના મૂળભૂત સમયગાળાને જ વળગી રહેવા મક્કમ હતા.
2. કાસ્ટિંગના લોઢાના ચણા: સ્ટુડિયો માર્લન બ્રાન્ડો અને અલ પાચિનોને લેવા તૈયાર નહોતો. બ્રાન્ડોને તેમના અગાઉના વ્યવહારને કારણે અને અલ પાચિનોને તેમની ઓછી ઊંચાઈ અને અજાણ્યા ચહેરાને કારણે નકારવામાં આવ્યા હતા.

કલાકારોની કરામત અને ‘ક્રિએટિવ ફ્રીડમ’

માર્લન બ્રાન્ડો: એક અનોખો ડોન

ડોન વીટો કોર્લિયોનેના પાત્ર માટે બ્રાન્ડોએ ઓડિશનમાં જ ગાલમાં રૂ ભરીને ‘બુલડોગ’ જેવો દેખાવ ધારણ કર્યો હતો. સેટ પર તેઓ ડાયલોગ યાદ રાખવાને બદલે ‘ક્યુ કાર્ડ’ વાંચતા હતા. ફિલ્મના પ્રથમ સીનમાં જે બિલાડી દેખાય છે, તે અસલમાં સ્ક્રિપ્ટનો હિસ્સો નહોતી! કોપોલાએ આપેલી સ્વતંત્રતાને કારણે બ્રાન્ડોએ સેટ પર રખડતી બિલાડીને ખોળામાં લીધી, જે ડોનના વ્યક્તિત્વના બે પાસાં—નરમાઈ અને ક્રૂરતા—નું પ્રતિક બની ગઈ.

અલ પાચિનો: અન્ડરડૉગથી માસ્ટર ક્લાસ

કોપોલાની જિદ્દને કારણે જ આજે આપણે અલ પાચિનોને ‘માઇકલ કોર્લિયોને’ તરીકે ઓળખીએ છીએ. એક શાંત યુવકમાંથી ક્રૂર માફિયા બોસ બનવાની તેમની સફર અભિનયના ક્ષેત્રમાં એક પાઠ્યપુસ્તક સમાન છે. જોકે સ્ટુડિયોએ શરૂઆતમાં તેમની ટીકા કરી હતી, પણ પાચિનોએ પોતાના અભિનયથી સૌના મોઢાં બંધ કરી દીધા.

સહાયક પાત્રોનું સંતુલન

ફિલ્મની સફળતામાં અન્ય કલાકારોનો ફાળો પણ અતુલ્ય છે:

• જેમ્સ કાન (સોની કોર્લિયોને): જેમના પાત્રમાં આક્રોશ અને ગુસ્સો હતો.
• ડાયેન કીટન (કાય એડમ્સ): જે માઈકલના જીવનમાં એક શાંત અને નિર્દોષ છેડો જાળવી રાખે છે.

ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલા- નિર્દેશક

ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલા એ સૌ કલાકરોને અભિનય માટે જે ક્રિએટીવ ફ્રિડમ આપ્યું હતું એનો ફાયદો એ થયો કે ફિલ્મનાં સેટ પર  માર્લોનને એક બિલાડી મળી અને તેણે પ્રથમ સિગ્નેચર સીનમાં જ એનો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન કર્યું. બ્રાન્ડોનું બિલાડીના ફર પર હાથ ફેરવવું અને બિલાડીનું ઘુરકવું. બ્રાન્ડોના એ ક્રિએટીવ ફ્રિડમને પરિણામે ઉમેરાયેલ એ બિલાડી, ડોનના કેરેક્ટર નાં બન્ને શેડ્સ –સ્વભાવની નરમાઈ અને તેની આંખોના ખૂંખારપણાનું પ્રતિક બની ગઈ.